Tetrada Marshalla McLuhan

McLuhan to kanadyjski badacz mediów, który twierdził, że medium kształtuje odbiorcę mocniej niż treść. Jego najgłośniejsze hasło brzmi: medium jest przekazem. Tetrada McLuhana to cztery pytania, którymi sprawdzisz, co dana technologia wzmacnia, wypiera, przywraca i do czego prowadzi, gdy ją nadużywasz.

Tetrada Marshalla McLuhana to narzędzie, dzięki któremu zrozumiesz, jak technologia wpływa na społeczeństwo i kiedy może stać się niebezpieczna. Korzystaj.

Żyjemy w czasach technologicznej rewolucji. Nowe narzędzia pojawiają się każdego dnia, zarówno w sferze cyfrowej, jak i fizycznej. Sztuczna inteligencja jeszcze bardziej napędza to zjawisko i jednocześnie sprawia, że trudno przewidzieć kierunek, w którym zmiany zmierzają.

To, co dziś zaskakuje nowością, jutro może stać się bezużyteczne i odwrotnie. Narzędzia, o których dawno zapomnieliśmy, wracają do łask dzięki sztucznej inteligencji.

Nowe technologie coraz wyraźniej dotykają różnych dziedzin życia oraz biznesu. Możliwości dużych modeli językowych, takich jak ChatGPT, zdają się wykraczać poza granice ludzkiej wyobraźni.

Zadania, które wczoraj najlepiej wykonywali ludzie, dziś pięknie ogrania sztuczna inteligencja. Aż chcę się zadać pytanie: quo vadis technologio?  Paradoksalnie, żeby poznać odpowiedź na pytanie dotyczące przyszłości, musimy sięgnąć w przeszłość.

W 1988 roku kanadyjski filozof i badacz mediów, Marshall McLuhan, opublikował pracę pod tytułem „Laws of Media”. Publikacja pomogła nam zrozumieć, jak media (prasa, radio telewizja) zmieniają społeczeństwo i kulturę. 

W pracy McLuhan skonstruował narzędzie zwane dziś tetradą McLuhana. Tetrada składa się z czterech pytań, które pomagają zrozumieć, jak medium wpływa na społeczeństwo.

Czym jest tetrada McLuhana

Tetrada składa się z 4 pytań:

• Co dzięki medium wzmacnia się? (WZMOCNIONE)
• Co dzięki medium staje się przestarzałe? (PRZESTARZAŁE)
• Co wcześniej było przestarzałe, a dzięki medium znów staje się przydatne? (ODZYSKANE)
• Co zmienia się, jeśli medium staje się nadużywane? (ODWRÓCONE)

Odpowiedzi na powyższe pomogły zrozumieć między innymi kierunek rozwoju radia.

Co dzięki medium wzmacnia się? (WZMOCNIONE)
Radio wzmacnia dostęp do informacji oraz muzyki.

Co dzięki medium staje się przestarzałe? (PRZESTARZAŁE)
Radio sprawia, że gazety i czasopisma stają się przestarzałym medium.

Co wcześniej było przestarzałe, a dzięki medium znów staje się przydatne? (ODZYSKANE)
Radio sprawia, że słowo mówione znowu staje się ważne.

Co zmienia się, jeśli medium staje się nadużywane? (ODWRÓCONE)
Radio stanie się medium audiowizualnym (TV).

Kim był Herbert Marshall McLuhan?

Herbert Marshall McLuhan urodził się 21 lipca 1911 w Edmonton w Kanadzie. Studia zaczął z myślą o inżynierii, ale przeszedł na literaturę angielską. Doktorat zrobił w Cambridge. Od 1946 do 1979 uczył na Uniwersytecie w Toronto. To tam powstały prace, z których McLuhan jest znany do dziś.

Dlaczego literaturoznawca zajął się mediami? Na pierwszej posadzie uczył studentów, którzy byli od niego młodsi zaledwie o kilka lat, a czuł, że dzieli ich pokolenie. Podejrzewał, że chodzi o sposób uczenia się. Zaczął to badać i tak trafił do analizy mediów.

W 1963 założył w Toronto Centrum Kultury i Technologii (Centre for Culture and Technology), które badało psychiczne i społeczne skutki technologii. Zmarł we śnie 31 grudnia 1980.

Polacy szukają go głównie po samym nazwisku. Około 260 osób miesięcznie wpisuje w Google hasło „mcluhan”. W ciągu roku ta liczba waha się od 90 do 390 wyszukiwań miesięcznie. Ten blog w ostatnich trzech miesiącach pokazał się w wynikach głównie na takie zapytania:

Czytelnicy odmieniają nazwisko i robią w nim literówki. Dużo osób wpisuje też samo słowo „tetrada”, bez nazwiska.

Jakie są główne założenia koncepcji McLuhana?

Pierwsze założenie: medium jest przekazem. Medium to sposób przekazywania informacji, na przykład książka, radio albo telewizja. McLuhan twierdził, że medium nie jest neutralne. Ta sama wiadomość działa inaczej w liście, inaczej w radiu, a jeszcze inaczej w telewizji, bo każde medium angażuje inne zmysły.

Drugie: media są przedłużeniami ciała. McLuhan zdefiniował je jako techniczne rozszerzenia człowieka. Książka przedłuża oko, a telefon głos. Gdy zmienia się technologia, zmienia się proporcja między zmysłami, a wraz z nią sposób myślenia. Alfabet dał wzrokowi pierwszeństwo przed słuchem i ukształtował nawet nasze pojmowanie przestrzeni.

Trzecie: globalna wioska, czyli świat spięty siecią mediów elektronicznych, w której informacja krąży błyskawicznie. McLuhan spodziewał się, że ta sieć zbliży ludzi, ale uderzy w prywatność. Dziś widzisz to w każdym powiadomieniu na telefonie.

Czwarte: podział na media gorące i zimne, zależnie od tego, ile uwagi i dopowiadania wymagają od odbiorcy. Ten podział łatwo pomylić, bo nazwy nie opisują temperatury, tylko zaangażowanie.

Krytycy zarzucali McLuhanowi niejasny styl, a mimo to jego pytania wróciły przy okazji sztucznej inteligencji. Zobaczysz to w tekście o tym, jak działa ChatGPT. Z tych założeń wynika tetrada, którą zastosujesz do technologii dużo nowszej niż radio.

Około 260 osób miesięcznie wpisuje w Google hasło „mcluhan”.

Jak korzystać z tetrady McLuhana

Choć McLuhan badał głównie nowe media, tetrada pomaga zbadać wpływ jakiejkolwiek technologii na społeczeństwo, na przykład sztucznej inteligencji.

Co dzięki ChatGPT wzmacnia się? (WZMOCNIONE)
Kompetencje. ChatGPT uzupełnia braki w wiedzy u osób zajmujących się edycją tekstów, analizą danych, planowaniem itd. Dzięki botowi ChatGPT możliwości tych osób rozszerzają się.

Co dzięki medium staje się przestarzałe? (PRZESTARZAŁE)
Niektóre zawody takie jak redaktor, copywriter, analityk danych stają się mniej przydatne. Poza tym sztuczna inteligencja zastępuje aplikacje do analizy danych oraz korekty tekstów.

Co wcześniej było przestarzałe, a dziś dzięki medium znów staje się przydatne? (ODZYSKANE)
ChatGPT ułatwia dostęp do starych publikacji. Dzięki temu dziś możesz korzystać z książek i opracowań, które wcześniej dostępne były jedynie w archiwach.

Co zmienia się, jeśli medium staje się nadużywane? (ODWRÓCONE)
„Przedawkowanie” sztucznej inteligencji prowadzi do błędów i pomyłek. Ta technologia nadal się rozwija i daleko jej do ideału. Poza tym zbyt agresywne delegowanie zadań do sztucznej inteligencji osłabia kompetencje. W myśl zasady: narząd nieużywany umiera, umierają również nasze umiejętności krytycznego myślenia, pisania, analizy itd., jeśli przestajemy z nich korzystać.

Tetrada Marshalla jest narzędziem teoretycznym, które pozwala spojrzeć z różnych perspektyw na technologię. Korzystaj z niego, aby lepiej zrozumieć narzędzia, z których korzystasz. Dzięki temu nie tylko lepiej niż inni docenisz ich potencjał, ale przede wszystkim będziesz korzystał z nich mądrze i bezpiecznie.

Jakie książki napisał McLuhan?

McLuhan zaczął od analizy reklamy. Jego pierwsza książka, „The Mechanical Bride”, wyszła w 1951 i opisuje folklor epoki przemysłowej na przykładach reklam. W 1962 ukazała się „The Gutenberg Galaxy”, o tym, jak druk zmienił kulturę zachodniej Europy.

Największy rozgłos przyniosła „Understanding Media” z 1964. Książka trafiła do ponad dwudziestu języków i z niej pochodzi większość cytatów, które znasz z internetu. Potem McLuhan zażartował z własnego hasła tytułem „The Medium is the Massage”, napisanym z Quentinem Fiore i Jeromem Agelem.

Jeśli czytasz po angielsku, zacznij od „Understanding Media”. Gdy interesują Cię skutki technologii dla Twojej pracy, zajrzyj najpierw do tekstu o tym, czy sztuczna inteligencja jest niebezpieczna. Potem sprawdź, jak korzystać ze sztucznej inteligencji, żeby nie osłabiać własnych kompetencji.

Ostatnia książka McLuhana wydana za życia, „City as Classroom”, dotyczy edukacji. Zachęca, by uczniowie wychodzili z klasy i badali miasto w małych grupach.

Najczęstsze pytania