Czy AI jest złe dla środowiska? Skąd bierze się ślad, co szkodzi najbardziej i jak korzystać rozsądnie

Czy AI jest złe dla środowiska samo w sobie? Nie, ale zostawia realny ślad środowiskowy. Tworzą go głównie centra danych: zużywają dużo prądu i wody. Skala zależy od źródła energii i od tego, jak masowo korzystamy z AI. Mała firma może zmniejszyć swój udział, wybierając mądrze, do czego używa AI, i ograniczając liczbę zapytań.

Czy AI jest złe dla środowiska i skąd bierze się jego ślad?

Czy AI jest złe dla środowiska? Ma realny ślad: zużywa prąd, wodę do chłodzenia i surowce potrzebne do budowy centrów danych. Ten ślad rośnie razem z popularnością AI. Jedna rozmowa z czatem nie zniszczy planety. Dobrze jednak wiedzieć, skąd bierze się ten ślad i na którą jego część masz wpływ.

Tu ciekawostka: czytelnicy mojego bloga rzadko pytają o klimat. Najczęściej wpisywali „czy sztuczna inteligencja jest niebezpieczna”. To zapytanie miało 888 wyświetleń w ciągu trzech miesięcy. Bezpieczeństwo budzi więc więcej emocji niż prąd i woda.

Ślad środowiskowy to jedno pytanie z kilku, a pozostałe ryzyka AI opisuję osobno. Tutaj zostajemy przy klimacie.

Ślad, którego nie widać na ekranie

Kupujesz dwie koszulki zamiast jednej i płacisz dwa razy tyle. Jedziesz dwa razy dalej i wskaźnik paliwa pokazuje, że spaliłeś dwa razy więcej. W sieci nie masz ani portfela, ani wskaźnika. Strumieniowanie, wyszukiwanie i pobieranie zostawiają ślad w środowisku, tylko jego rozmiaru zwykle nie widać.

AI dokłada do tego trzy źródła kosztu:

• Prąd. Każde pytanie, każdy tekst i każdy obraz to praca serwerów, które trzeba zasilać przez całą dobę.
• Chłodzenie. Serwery się grzeją, więc centra danych zużywają wodę albo dodatkową energię, żeby utrzymać bezpieczną temperaturę.
• Budowa infrastruktury. Hale, serwery i karty graficzne powstają z surowców, a ich wydobycie i produkcja zostawiają ślad, zanim ktokolwiek zada pierwsze pytanie.

Dlaczego centra danych rosną razem z AI

Modele AI, czyli programy stojące za czatem, są coraz większe, a korzysta z nich coraz więcej osób. Każde nowe zadanie wymaga mocy obliczeniowej, a ta stoi w konkretnych budynkach. Rozwój AI napędza rozbudowę centrów danych. Dlatego przy każdym nowym modelu wraca pytanie, czy ślad AI w środowisku się powiększa.

W internetowych dyskusjach o AI użytkownicy mówią o tym dosadniej. Piszą, że firmy AI na krótką metę opierają się na paliwach kopalnych. Te firmy uważają je za pewniejsze od wiatru, słońca i atomu. Inni piszą, że centra danych do trenowania AI mogą zużywać tyle prądu co 200 000 amerykańskich domów.

Międzynarodowa Agencja Energii szacuje, że emisje centrów danych mogą się więcej niż podwoić do 2030 roku. Ile z tego przypada na Twoje pojedyncze pytanie do czatu? To znacznie trudniej policzyć.

Czy ChatGPT jest ekologiczny? Co wiadomo o śladzie jednej rozmowy

Czy AI jest złe dla środowiska, gdy chodzi o jedną rozmowę z ChatGPT? Pojedyncze pytanie zużywa niewiele energii. Dokładnej liczby nie zna jednak nikt poza samą firmą. Wiadomo za to, że ChatGPT zapytany o drobiazg zużywa znacznie więcej prądu, niż to zadanie wymaga.

Wyszukiwarka a czat: które zużywa więcej prądu

Jaki ślad zostawia jedno wyszukiwanie w Google? A jaki to samo pytanie wpisane w ChatGPT? To porównanie wraca, bo z zewnątrz oba narzędzia działają tak samo: wpisujesz zdanie i dostajesz odpowiedź.

Pod spodem dzieje się coś innego. Wyszukiwarka sięga do indeksu, czyli spisu stron przygotowanego wcześniej. Czat za każdym razem układa odpowiedź od nowa i potrzebuje do tego dużego modelu. Na pytanie, ile dni ma luty, wyszukiwarka pokaże gotowy wynik, a czat napisze całe zdanie słowo po słowie. Dlatego to samo pytanie w czacie zwykle zużywa więcej prądu niż w wyszukiwarce.

Istnieją narzędzia, które pomagają programistom oszacować emisje ich programów. Rada jest więc prosta: do liczenia sięgnij po kalkulator, a czat zostaw do pisania.

Dlaczego trudno policzyć ślad jednej rozmowy z czatem

Pamiętasz wskaźnik paliwa, którego w sieci brakuje? Przy czacie brakuje go tak samo. Bez danych o tym, ile prądu zużywa czat, każda liczba o jednej rozmowie jest tylko szacunkiem z zewnątrz.

Użytkownicy w dyskusjach zwracają uwagę na braki w raportach dostawców. Piszą, że Anthropic i OpenAI nie ujawniły emisji gazów cieplarnianych i nie zobowiązały się do neutralności klimatycznej. Nie opublikowały też raportów o zrównoważonym rozwoju. O śladzie ChatGPT wiesz więc tyle, ile badacze wyliczyli na modelach otwartych. Takie modele każdy może pobrać i zmierzyć.

Masz wpływ na to, jak często i do czego używasz dużego modelu. Na resztę wpływu nie masz. Do szybkiego sprawdzenia faktu wystarczy zwykła wyszukiwarka.

Co szkodzi poza prądem: woda, hałas, ciepło i gaz?

Pytanie, czy AI jest złe dla środowiska, nie kończy się na prądzie. Centrum danych zużywa wodę, hałasuje, ogrzewa okolicę i często zależy od elektrowni gazowej. Trzeba spojrzeć szerzej, więc rozkładam ten ślad na części.

Rozbieżne liczby i miejsca, w których woda naprawdę znika, opisałem w tekście ile wody zużywa AI.

Źródło energii zmienia rachunek

Ten sam czat może mieć lekki albo ciężki ślad. Decyduje o tym prąd w gniazdku centrum danych. Według zestawienia serwisu Kanoppi w Stanach Zjednoczonych, gdzie stoi wiele serwerów AI, z węgla pochodzi wciąż 16% energii elektrycznej.

Przejście z węgla na atom nie załatwia sprawy. Elektrownia jądrowa też zużywa dużo wody, bo reaktor trzeba chłodzić.

Skrajny przykład podają użytkownicy w dyskusjach. Piszą, że Amazon finansuje w Teksasie prywatną elektrownię gazową, która może stać się największym pojedynczym źródłem gazów cieplarnianych w USA. Według nich będzie mocniejsza od każdej elektrowni gazowej działającej dziś w USA.

Szkody lokalne wokół centrów danych

Ślad węglowy rozkłada się na cały świat. Woda, hałas i ciepło zostają w jednej okolicy.

Woda bywa najbardziej dotkliwa. Według Bloomberg News około dwóch trzecich amerykańskich centrów danych zbudowanych od 2022 roku stoi na terenach z niedoborem wody. W północnej Wirginii mieszkańcy skarżą się na hałas i spaliny generatorów z wielkich kompleksów serwerowni.

Te koszty ponoszą przede wszystkim sąsiedzi centrum danych. Ty tych budynków nie zamkniesz. Możesz za to wybierać narzędzia świadomie i pytać dostawców o dane.

Czy da się zmniejszyć ślad AI?

Da się, choć większość tego, co zmniejsza ślad, dzieje się poza Twoją firmą. Ty masz wpływ tylko na jedną część: na własne korzystanie z AI. Najwięcej zmienia się jednak w serwerowniach.

Co robią centra danych

Vijay Gadepally z MIT podaje taki szacunek. Kilka prostych kroków może obniżyć światowe zapotrzebowanie centrów danych na prąd o 10% do 20%. Widać trzy kierunki:

• Ciepło z serwerów trafia do miasta. W Finlandii centra danych ogrzewają ciepłem odpadowym całe miasta. W Haminie Google oddaje to ciepło miejskiej ciepłowni za darmo.
• Chłodzenie zużywa mniej wody pitnej. Zamiast odparowywać wodę, operatorzy chłodzą serwery powietrzem albo zanurzają je w specjalnej cieczy. Korzystają też z wody z odzysku.
• Prąd pochodzi z czystszych źródeł. Firmy włączają do zasilania energię odnawialną, choć tempo tej zmiany różni się między dostawcami.

Tyle że popyt rośnie szybciej niż oszczędności.

Czego brakuje: przejrzystości dostawców

Duże firmy technologiczne zwykle ujawniają, ile wody zużywają bezpośrednio. Wiele centrów danych tego nie robi, więc pełnego obrazu nie ma nikt. Z energią jest podobnie.

Dopiero jawne liczby pozwolą ustalić, ile energii model może maksymalnie zużywać.

Do tego czasu porównujesz narzędzia wyłącznie po deklaracjach dostawców, na przykład po zdaniu „zasilamy się energią odnawialną” na stronie firmy. Pytanie dostawcy o raport środowiskowy nic nie kosztuje. Brak odpowiedzi też coś Ci mówi o dostawcy.

Jak korzystać z AI rozsądnie i jaki płatny plan czatu wybrać?

Czy AI jest złe dla środowiska, zależy też od tego, jak z niego korzystasz. Nie przestawisz serwerowni na wiatr. Możesz za to ograniczyć zbędne pytania i dobrać plan do realnej pracy. Cztery kroki poniżej nie wymagają wiedzy technicznej.

Krok 1: jedno narzędzie zamiast pięciu

Pięć czatów w pięciu kartach kusi, bo każdy obiecuje coś innego. Jeśli korzystasz z kilku czatów naraz, łatwo zadać to samo pytanie kilka razy i porównywać odpowiedzi. Każde powtórzenie to osobna praca serwerów.

Wybierz jeden czat do codziennej pracy i naucz się go dobrze. Drugi czat dodaj wtedy, gdy pierwszy wyraźnie czegoś nie potrafi.

Krok 2: pytaj celowo

Dobre pytanie oszczędza kilka poprawek. Napisz od razu, dla kogo jest tekst, jak długi ma być i w jakim tonie. Do sprawdzenia daty czy adresu wystarczy wyszukiwarka.

Do celowych pytań należy też uważanie na to, co wklejasz. Czytelnicy mojego bloga wpisali 40 różnych zapytań o ryzyka AI, łącznie 7889 wyświetleń w 90 dni. Zanim wkleisz umowę klienta, sprawdź, czego nie wpisywać do AI.

Krok 3: generuj obrazy i wideo tylko wtedy, gdy są potrzebne

Obraz i wideo to najcięższe zadania. Według zestawienia Brahima Bouine jeden obraz zużywa od 8 do 12 Wh, czyli tyle co cztery typowe pytania tekstowe. Dziesięć zbędnych grafik kosztuje więc prądu tyle co czterdzieści pytań. Badacze z MIT porównują to do pełnego naładowania smartfona.

Klip z Sory długi na 15 sekund to już od 50 do 100 Wh, czyli kilka pełnych naładowań smartfona. Generuj obraz, gdy trafi do oferty albo posta. Do szkicu pomysłu wystarczy opis słowami.

Krok 4: zapisz, jak używasz AI, na wypadek pytań klientów o wpływ na środowisko

Więksi klienci pytają czasem o raportowanie wpływu firmy na środowisko, społeczeństwo i sposób zarządzania nią (w skrócie ESG). Ślad AI w środowisku coraz częściej trafia do takich raportów.

Wystarczy prosta notatka, którą uzupełniasz raz na kwartał:

• Zapisz, z jakiego czatu korzystasz i do jakich zadań.
• Zanotuj, jak często generujesz obrazy albo wideo.
• Dopisz, czy dostawca publikuje raport środowiskowy.

Czy płacić za AI: darmowy czat czy płatny plan

Jeśli prowadzisz jednoosobową firmę i sięgasz po AI okazjonalnie, zacznij od darmowej wersji jednego czatu. Przed zakupem płatnego planu sprawdź darmowe czaty z limitami i porównaj ich ograniczenia. Płatny plan, na przykład ChatGPT Plus, wybierasz dopiero wtedy, gdy limit regularnie blokuje Ci pracę. Jeden płatny plan zamiast kilku to mniej powtarzanych pytań i prostsza notatka dla klienta.

Najczęstsze pytania